Mở đầu chuyên đề, Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhấn mạnh, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng là Đại hội đánh dấu kỷ nguyên mới; toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đang khẩn trương triển khai các quyết sách chiến lược mang tính cách mạng nhằm đưa đất nước tiến vào kỷ nguyên phát triển vươn mình của dân tộc.
Đảng bộ Bộ Ngoại giao nhận thức sâu sắc rằng Hội nghị là đợt sinh hoạt chính trị đặc biệt quan trọng nhằm sớm quán triệt, đưa Nghị quyết của Đại hội Đảng XIV đi vào cuộc sống theo đúng tinh thần Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ đạo: “Nói là làm, làm ngay, làm đúng, làm quyết liệt, làm đến cùng và làm hiệu quả”.
Đường lối đối ngoại của Đại hội Đảng XIV
Theo Bộ trưởng Lê Hoài Trung, đường lối đối ngoại Đại hội XIV là một bộ phận trong tổng thể đường lối của Đảng, kế thừa truyền thống đối ngoại, ngoại giao của dân tộc, các nội hàm cốt lõi, xuyên suốt từ các kỳ Đại hội trước và phản ánh các thành tựu đạt được trong suốt lịch sử Cách mạng Việt Nam, đặc biệt là thế và lực mới của đất nước sau 40 năm Đổi mới; đồng thời có nhiều đổi mới tư duy có tính đột phá mạnh mẽ để thích ứng với những biến động lớn hết sức nhanh, phức tạp trong tình hình thế giới, khu vực hiện nay và đáp ứng được yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Theo đó, tại văn kiện Đại hội lần thứ XIV, Đảng đã khẳng định “thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại”. Trong đó các nội dung căn bản là:
Mục tiêu là bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, hợp tác bình đẳng, cùng có lợi; đồng thời, chủ động đóng góp vào hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển trên tinh thần là bạn, đối tác tin cậy, thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế.
Nguyên tắc là bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, quản lý thống nhất của Nhà nước đối với các hoạt động đối ngoại; triển khai đồng bộ, toàn diện, hiệu quả các hoạt động đối ngoại trên cả 3 trụ cột đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại Nhân dân.
Phương châm là tiếp tục phát huy vai trò tiên phong của đối ngoại trong việc chủ động ngăn ngừa nguy cơ chiến tranh, tạo lập và giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, bảo vệ vững chắc Tổ quốc, tranh thủ các nguồn lực và điều kiện thuận lợi bên ngoài cho phát triển đất nước.
Một số định hướng lớn là đưa quan hệ với các đối tác đi vào chiều sâu, thực chất, ổn định; chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, đồng bộ và hiệu quả; đẩy mạnh ngoại giao phục vụ phát triển, trong đó trọng tâm là ngoại giao kinh tế; kiên quyết, kiên trì bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; đẩy mạnh và nâng tầm đối ngoại đa phương; cùng các nước thành viên xây dựng Cộng đồng ASEAN đoàn kết, vững mạnh, đóng vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực; xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại.
Bên cạnh các nội hàm cốt lõi, có tính xuyên suốt nêu trên, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung cũng chỉ ra Đại hội Đảng XIV đã bổ sung những nội dung mới, rất quan trọng trong đường lối đối ngoại, trong đó nổi bật là:
Thứ nhất, nhấn mạnh mục tiêu “Phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế đất nước”. Đối ngoại, hội nhập quốc tế vừa qua đã đạt được rất nhiều thành tựu nổi bật. Tuy nhiên, chúng ta cũng còn nhiều dư địa để củng cố hơn nữa cục diện đối ngoại rộng mở, thuận lợi cho đất nước. Đất nước cũng đứng trước những yêu cầu cấp bách trong kỷ nguyên mới và những thay đổi mang tính thời đại trên thế giới hiện nay đòi hỏi đối ngoại Việt Nam phải vươn lên những tầm cao mới. Do đó, yêu cầu đặt ra là phải phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới như văn kiện Đại hội Đảng XIV đã nêu rõ.
Thứ hai, bổ sung quan điểm “tự chủ chiến lược”, “tự cường”. Đây là quan điểm chỉ đạo chung, rất quan trọng với đối ngoại. Điều này bắt nguồn từ tư tưởng lớn của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bác Hồ từng khẳng định: “Một dân tộc không tự lực cánh sinh mà cứ ngồi chờ dân tộc khác giúp đỡ thì không xứng đáng được độc lập”, và “muốn người ta giúp cho, thì trước mình phải tự giúp lấy mình đã”. Quan điểm này hoàn toàn phù hợp với quy luật cách mạng Việt Nam: theo đó sức mạnh bên trong đóng vai trò quyết định; sức mạnh bên ngoài từ đoàn kết, hợp tác quốc tế đóng vai trò quan trọng.
Chúng tôi quan niệm rằng đây vừa là sự thích ứng chủ động của ta trước bối cảnh quốc tế phức tạp hiện nay, và cũng là sự đúc kết từ bài học kinh nghiệm trong thời gian qua.
Thứ ba, khẳng định vai trò, sứ mệnh của đối ngoại, hội nhập quốc tế là trọng yếu, thường xuyên. Văn kiện đã nói rõ “đẩy mạnh đối ngoại, hội nhập quốc tế là trọng yếu, thường xuyên”. “Trọng yếu, thường xuyên” thể hiện trước hết là công việc có tầm quan trọng hàng đầu, liên quan đến sự sống còn, an nguy, thịnh suy của đất nước, gắn với lịch sử dựng nước và giữ nước, là một phương thức quan trọng trong thực hiện hai nhiệm vụ trọng yếu về xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; thứ hai là, được quan tâm và thực hiện thường xuyên, liên tục trong mọi giai đoạn Cách mạng Việt Nam, được triển khai một cách chủ động, tích cực, có hệ thống, bài bản, trên mọi lĩnh vực, từ công tác nghiên cứu, dự báo, tham mưu, đến tổ chức, triển khai, đôn đốc, kiểm tra, giám sát; thứ ba là, đòi hỏi sự lãnh đạo toàn diện, tuyệt đối của Đảng, quản lý thống nhất của Nhà nước, sự tham gia của cả hệ thống chính trị, trong đó có sự thể chế hóa phối hợp chặt chẽ giữa Quốc phòng – An ninh – Đối ngoại, giữa Trung ương với địa phương, giữa các ban, bộ, ngành; là sự nghiệp chung của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, trong đó các lực lượng làm công tác đối ngoại đóng vai trò nòng cốt và chủ công trong triển khai các mặt công tác.
Phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế đất nước
Bộ trưởng Lê Hoài Trung cho rằng, trong kỷ nguyên mới, đối ngoại phải thể hiện rõ tâm thế mới, khát vọng mới của dân tộc Việt Nam sau 40 năm Đổi mới, phải góp phần hiện thực hóa 2 mục tiêu 100 năm mà Đảng ta đã đề ra và mong ước của Bác Hồ là đưa Việt Nam “sánh vai các cường quốc năm châu”. Theo đó, để tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế đất nước, đối ngoại trong kỷ nguyên mới cần phấn đấu đáp ứng các yêu cầu sau:
Thứ nhất, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, nhận diện và hóa giải các nguy cơ xung đột, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, tranh thủ thời cơ, củng cố cục diện đối ngoại thuận lợi cho đất nước, tạo dựng các khuôn khổ quan hệ bền vững, có chiều sâu, ổn định, thực chất với các đối tác; định vị đất nước một cách có lợi nhất trong trật tự thế giới mới.
Thứ hai, chủ động phát huy vai trò tiên phong, đi trước, mở đường trong việc tranh thủ tối đa các nguồn lực và điều kiện thuận lợi bên ngoài để phục vụ các lợi ích an ninh, phát triển của đất nước, đóng góp thiết thực cho mở rộng không gian phát triển, kiến tạo cơ hội mới, 3 đột phá chiến lược và các chuyển đổi quan trọng của đất nước. Đặc biệt, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên từ sau Đại hội Đảng XIV.
Thứ ba, góp phần nâng cao vị thế, uy tín, hình ảnh đất nước trên trường quốc tế; huy động được sự ủng hộ, tin tưởng, giúp đỡ và đồng hành của bạn bè, đối tác quốc tế đối với vai trò, vị thế lớn hơn của ta trên trường quốc tế trong kỷ nguyên mới, như văn kiện Đại hội Đảng XIV đã khẳng định là “tham gia chủ động, có trách nhiệm vào việc giải quyết các vấn đề chung của khu vực và quốc tế”, góp phần xây dựng và bảo vệ trật tự quốc tế công bằng, bình đẳng dựa trên luật pháp quốc tế. Đây vừa là trách nhiệm quốc tế, vừa là lợi ích quốc gia - dân tộc của ta, sẽ góp phần “nâng cao vai trò, vị thế của Việt Nam trong nền chính trị thế giới, kinh tế toàn cầu và văn minh nhân loại”, đúng tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm là “nâng tầm, chủ động mở rộng đóng góp của Việt Nam cho sự nghiệp cách mạng thế giới, cho hòa bình, hợp tác, phát triển và tiến bộ của nhân loại”. (Phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư tại cuộc làm việc với Ban cán sự Đảng Bộ Ngoại giao ngày 29/8/2024)
"Việc thực hiện các nhiệm vụ đó nhằm bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia – dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, từ đó phục vụ cao nhất lợi ích của Nhân dân và hạnh phúc của Nhân dân theo tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết Đại hội Đảng XIV", Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhấn mạnh.
Định hướng hành động để phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới
Để triển khai tốt các định hướng trên, Bí thư Đảng ủy Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung kiến nghị các cấp, các ngành tập trung thực hiện 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm để phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới.
Một là, thống nhất nhận thức trong toàn hệ thống chính trị về sứ mệnh, mục tiêu, nhiệm vụ của đối ngoại theo đường lối của Đại hội Đảng XIV, đặc biệt là tính “trọng yếu, thường xuyên” để hiểu đúng, đầy đủ và sâu sắc và thống nhất hành động trong cả hệ thống chính trị. Cụ thể, cần phổ biến, tuyên truyền sâu rộng đường lối đối ngoại đến các cấp ủy; sớm quán triệt và hướng dẫn triển khai đồng bộ Quy chế 392 về quản lý thống nhất các hoạt động đối ngoại từ Trung ương đến địa phương. Đồng thời, cần sớm phổ biến, quán triệt cho các Cơ quan đại diện Việt Nam và có hình thức thông tin phù hợp tới cộng đồng hơn 6 triệu người Việt Nam ở nước ngoài.
Hai là, khẩn trương thể chế hóa, cụ thể hóa đường lối đối ngoại Đại hội Đảng XIV. Cụ thể: Tập trung hoàn thiện các quy định của Đảng về triển khai đối ngoại và hội nhập quốc tế, trong đó có việc triển khai hiệu quả Quy chế quản lý thống nhất các hoạt động đối ngoại. Các cấp, các ngành cần nghiên cứu xây dựng quy chế về quản lý thống nhất các hoạt động đối ngoại ở cấp của mình để bảo đảm triển khai đồng bộ, hiệu quả.
Bên cạnh đó, cần rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật và văn bản pháp lý của Nhà nước từ Trung ương đến địa phương. Các ban, bộ, ngành địa phương căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ của mình, chủ trì, phối hợp với Bộ Ngoại giao để xác định tầm nhìn, mục tiêu, giải pháp để cụ thể hoá, triển khai đường lối đối ngoại của Đại hội Đảng XIV.
Đồng thời, cần nghiên cứu hình thành các cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành trong triển khai đối ngoại và hội nhập quốc tế để bảo đảm phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị. Tăng cường công tác kiểm tra, đôn đốc, giám sát thường xuyên, liên tục theo hướng rõ kết quả, rõ phân công, rõ thời hạn, rõ lộ trình triển khai các Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng liên quan đối ngoại; tiếp tục phát huy cơ chế định kỳ rà soát, đôn đốc các thỏa thuận, cam kết quốc tế.
Ba là, đẩy mạnh xây dựng và triển khai chiến lược đối ngoại toàn diện ở tầm cao mới trên 3 trụ cột đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại Nhân dân và tất cả các lĩnh vực của công tác đối ngoại.
Cụ thể cần mở rộng hơn nữa mạng lưới quan hệ hợp tác không chỉ với các đối tác truyền thống là các quốc gia, tổ chức mà với cả các đối tác mà đất nước đang có nhu cầu (như các Tập đoàn công nghệ lớn, đặc biệt về các công nghệ mới nổi như trí tuệ nhân tạo, lượng tử, bán dẫn…), đưa quan hệ với các đối tác đi vào chiều sâu thực chất, ổn định, hiệu quả. Khai thác tối đa nội hàm khuôn khổ các quan hệ đã được xác lập, đặc biệt về huy động nguồn lực cho phát triển. Phát huy tối đa hiệu quả của ngoại giao Nguyên thủ, ngoại giao cấp cao.
Đẩy mạnh ngoại giao phục vụ phát triển, trọng tâm là ngoại giao kinh tế, ngoại giao công nghệ, góp phần đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững; phục vụ tăng trưởng 2 con số, 4 chuyển đổi lớn (chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng và chuyển đổi mô hình tăng trưởng/phát triển), đặc biệt là các dự án lớn về kết nối hạ tầng, điện hạt nhân, 2 trung tâm tài chính quốc gia, 11 nhóm công nghệ chiến lược. Lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả của đối ngoại.
Với tinh thần “không để một ngày lãng phí, một tuần chậm trễ”, triển khai kịp thời, hiệu quả, sáng tạo các lĩnh vực quan trọng của công tác đối ngoại: Phát huy “sức mạnh mềm” của dân tộc, lan tỏa mạnh mẽ bản sắc văn hóa Việt Nam; bám sát quan điểm chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm là làm cho mỗi hoạt động đối ngoại không chỉ có nội dung văn hóa sâu sắc, mà còn trở thành một hoạt động văn hóa. Nâng tầm thông tin tuyên truyền đối ngoại, “kể câu chuyện” Việt Nam đổi mới, phát triển, đang nỗ lực đóng góp cho tiến bộ chung của nhân loại. Chăm lo, bảo vệ, thúc đẩy lợi ích của công dân, người Việt Nam ở nước ngoài, góp phần củng cố khối đại đoàn kết dân tộc.
Nắm chắc tình hình, làm tốt công tác nghiên cứu, dự báo, tham mưu cho Đảng và Nhà nước, tuyệt đối không để đất nước bị động, bất ngờ trong bất kỳ tình huống nào. Phối hợp chặt chẽ Quốc phòng – An ninh – Đối ngoại kiên quyết, kiên trì bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, trong đó có chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán và các lợi ích chính đáng của ta ở Biển Đông phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS); xây dựng đường biên giới hòa bình, hợp tác và phát triển với các nước láng giềng; bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ Nhân dân và các thành quả của công cuộc Đổi mới.
Bốn là, bố trí nguồn lực phù hợp cho đối ngoại tương xứng với thế và lực mới của đất nước và yêu cầu của nhiệm vụ trong tình hình mới.
Năm là, xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp trên cả 3 trụ cột đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước, đối ngoại Nhân dân. Trong đó chú trọng xây dựng bộ máy tổ chức tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, làm tốt công tác xây dựng Đảng, đội ngũ cán bộ “vừa hồng, vừa chuyên”, có cả đức, sức, tài, có kỷ luật, kỷ cương, gương mẫu, dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới, có ý thức trách nhiệm cao trước lịch sử, trước Nhân dân, gắn bó máu thịt với Nhân dân, từ Nhân dân mà ra, vì Nhân dân phục vụ, đáp ứng yêu cầu trong kỷ nguyên mới.
Cùng với đó, cần tăng cường đào tạo đội ngũ chuyên gia; đưa người vào tổ chức quốc tế, khu vực; trang bị/tái trang bị kỹ năng chuyên môn, ngoại ngữ; đổi mới công tác đánh giá cán bộ; có cơ chế, chính sách thu hút người tài, sàng lọc cán bộ; có cơ chế khuyến khích, đãi ngộ, sử dụng và trọng dụng nhân tài. Đặc biệt, tiếp tục đẩy mạnh nâng cao năng lực đối ngoại, hội nhập quốc tế cho đội ngũ cán bộ cấp chiến lược.
Sáu là, tăng cường hơn nữa sự phối hợp hiệu quả, đồng bộ giữa các ban, bộ, ngành, tỉnh thành, địa phương, giữa các lực lượng làm công tác đối ngoại như đối ngoại Quốc hội, đối ngoại Quốc phòng, đối ngoại Công an nhân dân, đối ngoại địa phương... và cộng đồng doanh nghiệp, nhân dân cả nước trong triển khai đối ngoại và hội nhập quốc tế.
Kết thúc chuyên đề, Bộ trưởng Lê Hoài Trung khẳng định: "Một kỷ nguyên mới của dân tộc ta đã bắt đầu. Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, Đảng bộ Bộ Ngoại giao quyết tâm nỗ lực phấn đấu góp phần hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó để thực sự đưa nền đối ngoại, ngoại giao nước nhà lên một tầm cao mới".
Bí thư Đảng ủy Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung bày tỏ tin tưởng rằng, với sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp, toàn diện của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, sự phối hợp, hỗ trợ, tham gia và đồng hành của các ban, bộ, ngành, địa phương và Nhân dân cả nước, công tác đối ngoại, hội nhập quốc tế sẽ đóng góp to lớn hơn nữa vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc./.
